Ad

सहकारी सुशासनमा साधारण सभाको प्रभावकारीता

सहकारी सुशासनमा साधारण सभाको प्रभावकारीता

सहकारी समुदायमा आधारित समान उद्देश्यको आधारमा स्थापित सदस्यमुखी व्यवसाय हो । सार्वजनिक र निजी क्षेत्र झैं सहकारीको पनि महत्वपूर्ण भूमिका रहि आएको छ । यसै वास्तविकतालाई मध्यनजर गरी संविधानमा सहकारीलाई सार्वजनिक र निजी क्षेत्र झैं स्थान दिएको छ । सदस्यका लागि सदस्यद्धारा नियन्त्रित संस्था नै सहकारी हो । त्यसैले पनि सहकारीको वार्षिक साधारण सभाको वेग्लै महत्व र आवश्यकता हुन्छ । साधारण सभा नै सहकारीको नीति निर्माण तहदेखिका गतिविधि, कार्यक्रम तथा बजेटको निर्णय हुनुपर्दछ । सदस्यले आफ्नो सल्लाह सुझाव चिक्त नबुझेको विषयमा धारणा राख्न पाउने सभा भएकोले पनि सहकारीमा साधारण सभाको ठूूलो महत्व रहेको छ । सहकारी आफैंमा आफ्ना मूल्य मान्यता, सिद्धान्त, ऐननियम, विनियम आदिको पालना गरी आफ्नो स्वनियमन आफैं गर्ने संस्था हो । संस्था दर्तापछि स्वायत्तता र स्वतन्त्रताको नाममा मनपरी गर्ने कार्य अराजकता हो स्वायत्तता र स्वतन्त्रता होईन । संस्था सञ्चालनको नाममा सदस्य नाम मात्रको बनाएर केहि मालिकहरुले सहकारी सञ्चालन गरेका रहेछन् भने त्यस्तो कार्य रोक्ने पहिलो अधिकार सदस्यलाई हुन्छ ।


साधारण सभा सहकारीको सर्वोच्च निकाय हो । यसले आफ्नो संस्थाको बारेमा कानुनको अधिनमा रहेर जस्तोसुकै निर्णय गर्न सक्छ । संस्थाको नेतृत्व परिवर्तन गर्ने, व्यवसायको छनौट गर्ने, सदस्यलाई जिम्मेवारी तोक्ने, लेखापरिक्षण गराउने, कारवाही गर्ने, सम्पत्ति बेचबिखन वा खरिद गर्ने, असुलउपर गर्ने वा मिनाह दिने, सञ्चालक तथा लेखा सुपरिवेक्षण समितिको कामको मूल्याङ्कन गर्ने र आवश्यक निर्देशन दिने, विनियम संशोधन देखि संस्था विघटन गर्ने सम्मको अधिकार राख्दछ । यति शतिmशाली साधारण सभालाई व्यवहारमा फितलो बनाई नाम मात्रको साधारण सभा सम्पन्न भएकोले सुशासनमा प्रश्न उठको छ ।

सहकारी संघ संस्थाहरुको सर्वोच्च निकाय भनेको साधारण सभा हो । साधारण सभाको यही निर्देशनलाई सर्वोपरी ठानी सञ्चालक समितिले सबै क्रियाकलाप संचालन गरिनुपर्छ । सहकारी संघ संस्थामा सुशासन कायम राख्न सदस्यसँग समन्वयात्मक भूमिका, जवाफदेहीता, पारदर्शिता, व्यावसायिक लगनशीलता, सरल, सुलभ र गुणस्तरीय सेवा जस्ता कुराहरुमा विशेष ध्यान पु¥याउनुपर्ने हुन्छ । संस्थाका हरेक गतिविधि सदस्यलाई जानकारी हुनुपर्छ । संस्थाको व्यावसायिक सेवा कृयाकलाप संचालन गर्दा भएका कुरा साधारण सभामा आउनुपर्दछ । आर्थिक प्रशासनिक एवम् व्यावसायिक कार्यहरुबारे सदस्यले जानकारी मात्र होईन उनीहरुले बुझ्न चाहेका कुराहरु पनि बुझाउनुपर्दछ । सदस्यको लेखापरिक्षण प्रतिवेदन यी सबै पक्षहरु समेटेको हुनुपर्छ ।

संस्थाको वार्षिक साधारण सभामा सदस्यहरुको उल्लेखनीय सहभागिता बनाउनु आजको आवश्यकता रहेको छ । सहकारी संस्थाका सदस्यहरुबाट सामूहिक स्वामित्वमा गठित भएका हुन्छन् । सञ्चालक समितिलाई साधारण सभाले कार्य संचालन गर्ने गरी सिमित अधिकार प्रत्यायोजित सहित कार्य गर्ने गठन गरेको हुन्छ । तसर्थ संस्थाका सबै निर्णय, क्रियाकलाप वा सहभागितामा सदस्यको चाहना, भावना एवम् विचार सर्वोपरी हुने हँुदा त्यो अवस्थालाई संस्थाले ग्रहण गर्नुपर्दछ । संस्थाका हरेक निर्णय सदस्यहरुकै उपस्थित एवम् भावना बमोजिम हुनुपर्छ । निर्णयको सर्वोपरी स्थान साधारण सभा बनाउनुपर्छ । अर्थात् सबै किसिमका गतिविधिमा सहकारी संस्थाका सदस्यको संलग्नतालाई अवलम्बन गरिनुपर्छ ।

सन् २०३० एजेण्डाका रुपमा रहेको दीगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि समेत सहकारीको भूमिकालाई महत्वका साथ लिईएको छ । यसरी सहकारीलाई महत्व दिनुको पछाडीको प्रमुख कारण भनेको सहकारीमा सदस्य अर्थात मानव पूँजीको महत्व बढी हुनु नै हो । त्यसैले पनि सहकारीमा साधारण सभालाई विशेष प्रभावकारी बनाउन आवश्यक रहेको छ । तर अहिले साधारण सभाका नाममा हुने भेला तथा सभाहरुले आफ्नो मूल उद्देश्य गुमाईरहेका छन् । वार्षिक साधारण सभाका नाममा भाषण, भोजन र भत्ताको संस्कृति मौलाउदै गएको देखिन्छ । यसले सहकारीको मूल्य, मान्यता र सिद्धान्तलाई सम्बोधन गर्ने सक्दैन । सदस्यले साधारण सभामा संस्था कसरी संचालन भईरहेका छन्, आगामी दिनमा सदस्य हीतका लागि संस्थाले के कस्ता कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ ? कस्तो नीतिहरु अवलम्बन गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा छलफल गरेर ती कार्यक्रम तथा योजनाहरुलाई पास गर्नुपर्ने हो । तर, अहिले मुख्यतः सहरी क्षेत्रका सहकारीहरुमा सदस्यको चासो केवल यस वर्ष कति लाभांस वितरण हुँदैछ र साधारण सभामा सहभागी भएवापत् कति भत्ता वितरण हुदै छ भन्नेमा मात्र केन्द्रित हुन थालेको छ । साधारण सभामा सदस्यहरुको मौन संस्कृति मौलाउँदै गएको छ । यसले गर्दा सहकारी संघ संस्था भित्र संस्थागत सुशासन, आर्थिक सुशासन, पारदर्शिता जस्ता कुराहरु कायम नरही संस्था समस्यातर्फ उन्मुख भइरहेको छ । सहकारीमा अतिथिहरुको भाषणलाई संस्थाहरले महत्व दिनाले पनि सदस्यमा मौन संस्कृति वृद्धि भएको, साधारण सभाप्रतिको मोह भंग भएको देखिन्छ । साधारण सभामा अतिथि नभएर पनि केहि फरक पर्दैन उद्घाटन सत्रलाई कम महत्वमा राखी झकिझकाउ नगर्दा पनि हुन्छ तर सदस्यको सक्रिय सहभागिता र संस्थाको विषयमा व्यापक छलफलको संस्कृति विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो । त्यसैले सहकारी संघ संस्थाको साधारण सभालाई कर्मकान्डीमात्र नवनाई महत्वपूर्ण सभाका रुपमा आत्मसाथ गर्नु आजको आवश्यकता हो ।


अर्थपूर्ण साधारण सभा गर्नका लागि कम्तीमा पनि निम्न कुराहरुलाई ध्यान दिन जरुरी छ :

- साधारण सभा सामान्यतया आर्थिक वर्ष सुरु भएको तीन महिना भित्र गरिसक्नुपर्छ।
- साधारण सभाको सूचना विनियममा व्यवस्था भएबमोजिमको समयअवधि तोकेर सदस्यलाई जानकारी दिनुपर्छ ।
- चालु आर्थिक वर्षको कार्यक्रम तथा बजेट प्रस्तुत गर्नुपर्छ । कुनै नयाँ काम सुरु गर्ने भए सोको विवरणसहित साधारण सभामा पेस गर्नुपर्छ ।
- दोस्रो सत्र सुरु हुनुपूर्व गणपुरक सङख्या पुगेको जानकारी र घोषणा गर्नुपर्छ ।
- साधारण सभाका निर्णयहरुको लेखनको लागि माईन्युट लेखन समिति बनाउनुपर्छ ।
- दोस्रो सत्रमा प्रस्तुत गरिने प्रस्तावहरु लिखित् रुपमा सदस्यहरुलाई जानकारी गराउनुपर्छ ।
- प्राप्त सुझाव, आलोचना, जिज्ञासा वा टिप्पणी भए अध्यक्ष वा निजले तोकेको व्यत्तिले जवाफ दिनुपर्छ ।
- निर्णय पुस्तिकामा दस्तखत गर्ने प्रतिनिधिको चयन गर्नुपर्छ यस्ता प्रतिनिधिले लेखिएको माईन्युटमा दस्तखत गरेपछि मात्र साधारण सभाको निर्णयको दस्तावेज बन्ने गर्छ ।


नेपालमा सहकारी क्षेत्रको विकास भएको लामो समय भए पनि यसले गुणात्मक प्रगति हासिल गर्न लागेको धेरै भएको छैन । सामाजिक विकासको लागि सहकारी व्यवसाय संचालन र सहकारी मार्फत संचालित सबै किसिमका क्रियाकलापको व्यवस्थापनमा पारदर्शिता, सदस्य सहभागिता, सदस्य एवम् साधारण सभाप्रतिको जवाफदेहिता अभिवृद्धि गरी सबै शेयर सदस्य सरोकारवालालाई सुशासनको प्रत्याभुति दिनु सम्पूर्ण सहकारी संस्थाको प्रमुख दायित्व हो । – (जिल्ला साकोस संघ ललितपुरको रजत बर्ष स्मारिका बाट साभार )


लेखकः सन्तोष बजगाईं, जिल्ला साकोस संघ ललितपुरका व्यवस्थापक हुन ।

Ad

सम्बन्धित समाचारहरु

ग्लोबल आइएमर्ई र जनता बैक एकीकृत, ग्लोबल आइएमइ बन्याे देशकै ठूलो बैंक

कृष्णराज गौतम, रासस– काठमाडौं । निजी क्षेत्रका दुई ठूला अग्रणी वाणिज्य बैैक ग्लोबल आइएमर्ई बैंक र जनता बैक एकीकृत भएका छन् । वाणिज्य बैकलाई गाभ्ने तथा प्राप्ति नीति (बिग मर्जर) अन्तर्गत ती दुई ठूला बैक शुक्रबारदेखि एकीकृत भएका हुन् । चालू आव २०७६/७७ को बजेटमा वित्तीय संस्थाको सबलीकरणका लागि एकीकरण तथा प्राप्ति प्रक्रियालाई प्रोत्साहन गर्ने उल्लेख गरिएको छ । अब ग्लोबल आइएमर्ई बैंक पूँजी, व्यवसाय, शाखा सञ्जाल समेतका दृष्टिकोणले नेपालको ठूलो बनेको छ । बैंकको चुक्ता पूँजी करीब १९ अर्ब, कूल निक्षेप दुई खर्ब १३ अर्बभन्दा बढी र कूल कर्जा एक खर्ब ९४ अर्ब पुगेको छ ।

ग्लोबलका कार्ड वाहकलाई रुपाकोट रिर्सोटमा १५ प्रतिशत छुट

काठमाडौं। ग्लोबल आइएमई बैंक र रुपाकोट रिर्सोटबीच बैंकका ग्राहक तथा कर्मचारीहरुलाई प्रदान गर्ने विभिन्न सेवा तथा सुविधाहरुमा दिने छुट सम्बन्धी सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको छ ।

Ad

प्रतिक्रिया दिनुहोस