Namaste Icon
Ad
Ad

माधवनारायण स्वस्थानी व्रतका केही नियमहरु

माधवनारायण स्वस्थानी व्रतका केही नियमहरु

परापूर्वकालमा माता पार्वतीले भगवान शिव पति पाउन बसेको ब्रत जुन भगवान नारायणलाई गुरु मानी बसेको ब्रत हो यो । यहाँ भगवान माधव नारायण स्वयंमले ब्रत बसेको पनि भनिन्छ तर यो कुरा सत्य होइन । स्वयं विश्वरूपी सर्वज्ञ सम्पूर्ण देव देवताको मालिक यहाँ बिराज गराइ गुरुलाई हामीले उहाँको आराधना गरेका हौ । जस अनुरूप दैनिक नित्य पुजामा प्रार्थना गरिने श्लोक यस प्रकार छ ।


गुरु ब्रम्हा गुरु विष्णु गुरु देवो महेश्वर ।।
गुरु साक्षात परब्रम्हा तस्मै श्री गुरुवे नमः
ओम श्री मधवाय केशवाया सिरसै नमामी ।।
हिन्दु धर्म एवं त्यसभित्र रहेका विभिन्न परम्परा धर्म संस्कृति को आफ्नो छुटै पहिचान एवं नियम रहि आफ्नो ब्रत, उपवास वा अन्य इत्यादि पूजा रही आएको अझ पनि छंदैछ । सोही धर्म, संस्कृतिमा नै यस देश नेपाल र नेपालीको पहिचान पनि गाँसेको छ ।


यसै अन्तर्गत यहाँहरु माझ हाम्रो छुटै नियम एवं पहिचान बोकेको श्री माधव नारायणको ब्रत बारे केही विशेष कुराहरु यहाँहरु समक्ष प्रस्तुत गरेका छौँ । पुरापूर्वकालदेखि निरन्तर रूपमा यस शालिनदी किनारमा पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमा सम्म श्री माधव नारायण भगवानको ब्रत चलिआएको यहाँहरु माझ विदितै छ । यो ब्रत अन्य ब्रत जस्तो नभइ निकै कठीन एवं कष्टकर छ । किनकि यो ब्रतमा छुट्टै नियमहरू पनि रहेको छ । जुन कुनै पनि ब्रत, उपवासहरुमा पाएको छैन । यसै नियमहरूलाई पनि यहाँहरु माझ प्रस्तुत गरिएकोछ ।


चिभ्वय् नयेगु २०७७ माघ १४ गते बुधवार जल कायेगु (जल लिने) व्रत सुरु २०७७ माघ १५ गते बिहीवार


सनातनदेखि चलिआएको यस व्रतका नियमहरु यसप्रकार छन्–


१. सम्पूर्ण व्रतालुको हकमा छुन नहुने विषयहरु :
 नुन, माछा, मासु, मरमसला (नाम समेत लिन नहुने)
 अन्य पशुपंक्षी तथा जनावरहरु (नाम समेत लिन नहुने)
 जुत्ता, मोजा, मगन्तेहरु, रजस्वला भएकी महिलाहरु तथा अछुतहरु ।
 जुत्ता, चप्पल लगाएका कोहीपनि मान्छेसँग भेटघाट गर्दा नछोईकन कुराकानी गर्ने ।
 दुध र पानी बाहेक अन्य कुनै किसिमका पेय पदार्थ सेवन गर्न नहुने ।


२. सम्पूर्ण व्रतालुको हकमा भोजन गर्न हुने वस्तुहरु :
 दुध, चामलको भात, घ्यु, चाकु, चिनी, चिउरा, केराउ, सुन्तला, लप्सी, उखु, अदुवा, रातो मुला र पाटने पालुङ्गो । भिमा एकादशीको िदनमा दुई पटक व्रत वसिसकेपछि त्यो एक दिन फलाहार गर्ने (फलफूल मात्र खाने– सुन्तला, उखु, तरुल, पिँडालु तथा दुध मात्र ।


३. सम्पूर्ण व्रतालुहरुले भोजन छोड्नुपर्ने अवस्था :
 भोजनमा कपाल, जौ, तिल, कोदो, मकै, गहुँ, भटमास तथा अन्य भोजन गर्न बर्जित गरिएका वस्तुहरु आएमा भोजन छोड्नुपर्दछ । यस्तो अवस्थाको लागि पहिल्यै चिउरा, चाकु, घ्यु आदि नजिकै आफूले भ्याउने ठाउँमा राख्ने र अर्कै थालमा बसेको स्थानबाट नउठीकन लिएर खान सकिने छ ।
 फाटेको दुध सेवन गर्नु हुँदैन ।
 भोजन गर्दागर्दै बीचमा उठ्नु हुँदैन । यदि उठेमा सँगै छोएर भोजन गरिरहेका अन्य व्यक्तिले समेत भोजन छोड्नुपर्ने हुन्छ र उठिसकेपछि फेरि भोजन गर्नु हुँदैन ।
 भोजन पकाउँदा र भोजन गर्दा व्रत नबसेका मानिसहरुले नछुने ठाउँमा बस्ने ।


४. दैनिक व्रत बसिसकेपछि शंखरापुर (साँखु) नगर परिक्रमा गर्ने क्रममा सहस्रधारामा जलसेचन गरिसकेपछि मात्र फेरि चोखो पानी ल्याएर भोजन तयार पारी भोजन गर्ने र सोही दिन भोजन पश्चात् जुठो भाँडा माझ्नुपर्ने ।


५. व्रतालुहरुले केही गर्न नहुने तथा बार्न नहुने विषयहरु :
 गाडी चढ्न नहुने, विरामी भएमा औषधी सेवन गर्न नहुने ।
 आफन्तको जुठो, सुतक बार्न नहुने ।
 साबुन तथा अन्य कुनै पनि वस्तुहरु छुन तथा प्रयोग गरि नुहाई धुवाई गर्न नहुने ।
 गोल तथा अन्य दन्तमञ्जनहरु प्रयोग गर्न नहुने ।
 सम्पूर्ण व्रतालुहरुले उपरखुट्टी लगाएर बस्न नहुने साथै मेचमा र खाटमा बस्न नहुने ।
 व्रतालुहरुले खुट्टामा लगाउने कुनै पनि गहना लगाउन नहुने ।


६. खीर (तस्मी) भोजन खुवाउने दिनमा सम्पूर्ण व्रतालुहरुले घरमा भोजन गर्न नहुने र सो दिन आफ्नो घरमा चुल्हो समेत बाल्न नहुने । तस्मी खान साँवा गणबाट शंख बजाउँदै आएपछि मात्र शालिनदी परिसरमा जाने । शालिनदीमा तस्मी भोजन गर्ने दिन आफूलाई आवश्यक दुध तताउनु परेमा मकलमा गोलको सहायताले तताएर थर्मस वा भाँडामा राखेर लान सकिन्छ । तर बाटोमा कसैलाई पनि छुन दिनु हुँदैन । घरमा तस्मी भोजन वर्जित छ । माघ शुक्ल नवमीका दिन तस्मी भोजन गराउने परम्परा रही आएको छ । यस पछाडि अन्य भक्तजनहरुले समेत तस्मी भोजन गराउन सक्छन् यसको लागि साँवागण र मूल पुरोहित बाजेसँग सरसल्लाह गर्नुपर्नेछ ।

७. परदेश यात्रामा सबै व्रतालुहरु जम्मा भईसकेपछि साँवा गणबाट श्री माधवनारायणको शंख जल सेचन पछि मात्र भोजन गर्नुपर्ने ।

परदेशमा भोजन गर्ने स्थानहरु :
पशुपतिबाट फर्पिङ्ग जाँदा सानो गौचरणमा
फर्पिङ्गबाट साँखु आउँदा शंखमूलमा
पनौतीबाट साँखु आउँदा भोखुसीमा र
चाँगुबाट साँखु आउँदा साँखुमा ।
(परदेश यात्रामा चिउरा, सुन्तला, चाकु, घ्यु, चिनी, लप्सी, रातो मुला, अदुवा आदि आफैले व्यवस्था गरेर लानुपर्नेछ । साथै दुधको लागि पनि नजिकका आफन्तले निराहार बसी दुध पकाएर लगिदिएमा खान हुनेछ ।
परदेश यात्राका दिनहरु ः
शालिनदीबाट – बज्रयोगिनी ढोकासम्म दुंदनेगु (अष्टाङ्ग दण्डवत गर्दै जाने (२०७७ माघ २७ गते मंगलवार)
साँखुबाट बज्रयोगिनी र पशुपति – माघकृष्ण चतुर्दशी (माघ २८ गते)
पशुपतिबाट फर्पिङ्ग बास – (माघ २९ गते बिहीवार)
फर्पिङ्गबाट साँखु बास – (माघ ३० गते शुक्रवार)
साँखुबाट पनौति बास – (फाल्गुण २ गते आईतवार)
पनौतिबाट साँखु बास – (फाल्गुण ३ गते सोमवार)
श्रीपञ्चमी पर्व – (फाल्गुण ४ गते मंगलवार)
लगला सप्तमी पर्व – (फाल्गुण ७ गते शुक्रवार)
द्रोण नवमी (व्रतालुहरुलाई तस्मी खुवाउने दिन ः फाल्गुण ९ गते आईतवार)
साँखुबाट चाँगुनारायण स्थान – (फाल्गुण ११ गते) भीमा एकादशी
चाँगु बाट साँखु – (फाल्गुण १२ गते) साँखुमा भीमसेन जात्रा
देव निमन्त्रणा – (फाल्गुण १४ गते शुक्रवार)
अश्वमेघ यज्ञ (व्रत साङ्गे) – (फाल्गुण १५ गते शनिवार)
मिगा पूजा – (फाल्गुण १६ गते आईतबार) (व्रतालुहरुले माघ गाउने)
शिवरात्रि २०७७ फाल्गुण २७ गते (व्रतालुहरु जाग्राम बस्ने दिन)


८. स्त्री व्रतालुहरुले पालना गर्नुपर्ने नियमहरु :
 स्त्री व्रतालुहरुले बिहान शंखध्वजपछि शालिनदी जानुपर्दछ, साथै पूजाको सामान (धलंपिच्चा) सहित रातो टिका (धलंपता), रातो ओढ्ने र रातै वस्त्र धारण गर्नुपर्नेछ ।
 रजस्वला भएकी महिला व्रतालुहरुले अरु व्रतालुहरुलाई छुन हुँदैन साथै पूजा सामग्री समेत छुन हुँदैन । तर माधवनारायण देवताको स्नान गराउने समयमा छुट्टै स्थानमा बसी अन्य व्रतालुहरुसँगै स्नान गर्ने र व्रत पूजा गर्दा समेत छुट्टै स्थानमा बसेर आफ्नो पछ्यौरामा भगवान सम्झी पूजा गरि नदिमा लगेर सेलाउनु पर्दछ ।
 रजस्वला भएकी महिला व्रतालुहरुले चौँथो दिन घरमा नुहाएर शालिनदी जाने शालिनदीमा पुनः नुहाईवरि धलंपुली बाहिर गई साँवागणबाट जलसेचन गरिसकेपछि मात्र शुद्ध हुने परम्परा रही आएको छ । त्यसअघि व्रतपूजा गर्ने जगटीभित्र पस्न निषेध गरिएको छ ।
 कुनै पनि महिला व्रतालु वा अन्य व्यक्तिहरु (पुरुष व्रतालु बाहेक) धलंपुलीभित्र पस्न निषेध गरिएको छ ।
 रजस्वला भएकी महिला व्रतालुहरुले भोजन गरिसकेका अन्य व्रतालुहरुसँग छोईछिटो भएमा छोईएका अन्य व्रतालुले समेत भोलि बिहन छुट्टै नुहाईवरि साँवागणसँग जल नलिएसम्म अन्य व्रतालुहरुसँग छुट्टै बस्नुपर्दछ । पुरुष व्रतालुहरुको हकमा भने धलंपुली बाहिरै सुत्नुपर्नेछ ।

९. पुरुष व्रतालुहरुले पालना गर्नुपर्ने नियमहरु :
 पुरुष व्रतालुहरुले कुनै पनि किसिमका रातो टिका तथा रातो वस्त्र लगाउन पाउने छैनन् ।
 नित्य पूजा गर्न अगाडि सम्पूर्ण पुरुष व्रतालुहरुले चन्दनको टिका लगाएको हुनुपर्नेछ ।
माथि उल्लेखित नियमहरु बाहेकका कुनै समस्या आएमा वा आफूलाई विस्तृत जानकारी चाहिएमा मूल पुरोहित, साँवागण र कजि (व्रत नाईकेसँग सोधपूछ गर्नुपर्नेछ ।

Ad

सम्बन्धित समाचारहरु

स्थानीय न्यायालयको न्यायिक पीडा - सके मेलमिलाप, नसके फरवार्ड

सन्तोष दहाल,ललितपुर। संघीयता कार्यान्वयनपछि राज्यका तीनै तहमा न्यायपालिका पनि राखिनुपर्छ भन्ने अवधारणाका साथ हरेक स्थानीय तहमा न्यायिक समिति गठन भएका छन् । तिनलाई संविधानमै उल्लेख गरेर आ-आफ्नाे क्षेत्राधिकार तोकेर काम गर्ने जिम्मा दिइएको छ ।

Ad

प्रतिक्रिया दिनुहोस