Namaste Icon
Ad
Ad

गोरखाको गाईजात्रा र गैरीकुवा गाउँलेको गोदाई

गोरखाको गाईजात्रा र गैरीकुवा गाउँलेको गोदाई

हरेक वर्ष गाईजात्रा आउछन् जान्छन् । हामी क्षेत्रीहरुको समुदायमा यसको प्रभाव खासै परेको देख्दिन म । अझै पदीय जिम्मेवारी र काठमाडौंको बसाईमा यो पर्व खासै विशेष लाग्दैनथ्यो पनि होला तर वाल्यकाल र युवा संगतीमा भने मेरा लागि यो पर्व निकै मनोरन्जन र प्रतिक्षाको विषय हुन्थ्यो । गाईजात्रासँग जोडिएका मेरा विगतका अनुभवहरु आज सबैसँग शेयर गर्न मन लाग्यो । हाम्रा बाको परिवार वि.सं २०३९ सालतिर सगोलको ठूलो परिवारबाट छुटिएर गोरखा बजार नजिकै रहेको नयाँ बस्ती सतिपीपल नआउनु भएको भए यो पर्वको सम्झन लायक केही हुने थिएन होला । म त्यतिवेला छ बर्षको हुँदो हुँ । भर्खर बस्दै गरेको बजार भएकोले रैथान नजिक कोही थिएनन् । दुईचार पुराना घरहरु थिए तर हाम्रा हजुरबाले जेठा र माइला छोराको व्यवस्थापन गर्न गोरखा जाने मुलबाटोमा अजंगको भवन ठडाउनु भएको थिए । त्यतिवेला पनि ३२ कोठा भएको । काठैकाठ छापेर बनाइएको त्यो घरमा ठूलाबा र हाम्रो पसल थियो । गोरखामा नै भरर्खर खुलेका मोटर बाटो र दुर्गम जिल्लाका दर्गम क्षेत्रको वासिन्दाको नुन तेल चामलको जोहो गर्ने थलो भिडभाड हुने थलो । त्यतिवेलाको ब्यापार र ग्राहकको अवस्थाका बारेमा त यसमा चर्चा गर्न सम्भव पनि छैन । प्रसँग मिले कुनै दिन सेयर गरौंला ।

सतिपीपलभन्दा केही पर मैदान भन्ने गाउँ छ । त्यहाँ नेवार समुदायको पुरानो वस्ती रैछ । त्यो समुदायले हरेक जनैपुर्णिमाको भोेलिपल्ट नियमित गाइजात्रा र भोलिपल्ट हिले जात्रा निकाल्ने रैछन् । त्यो जात्रा घरघरै घुमाएर खर्च उठाइदो पनि रैछ । पहिलेपहिले त गाइजात्रा आउने धेरैदिन अघि देखि मृदुंगा (ठूलो मादल) बजाउन र नाच्न सिकाउने पनि गरिंदो रैछ । हामी गएकै वषैदेखि त्यस जात्रामा जोडियौं । हाम्रै समकक्षी राजकुमार श्रेष्ठको घरबाट निकालिने त्यो जात्रामा गाइजात्राको दिन एक लौरी र हिले जात्राको दिन दुइ लौरी लिएर लामो लाइनमा नाचिने टाकटुके नाच निकै रमाईलो लागेको थियो मलाई । पहिलो दिन याने गाईजात्राको दिन नयाँ डोकोमा महिलाको सारी र चोलो लगाएर सिंगारिएको गाई बनाएर डोकोभित्र मानिसहरु पसेर बाजाको तालमा नचाउथे । अघि अघि निशान नचाउने काम हुन्थ्यो । त्यसै बर्ष मानिस मरेका घरबाट विभिन्न रुपरंगका जोगी वा बहुरुपी बनाएर त्यो जात्रामा सामेल गरिन्थ्यो । कागती, खुर्सानी वा मकैका खोया शरिरमा झुण्डाएर केही अश्लिल हर्कत गरेनी त्यो दिनलाई सबैले सामान्य रुपमा लिईन्थ्यो । खूब हाँसोको वातावरण बनाइन्थ्यो । त्यस दिनलाई निम्तो गर्ने दिन भनेर एकलौरी नाच लगाउँदै गाईका साथमा टोलका हरेक घरमा घुमाइन्थ्यो । अझ रमाईलो पक्ष के थियो भने यसरी गाइ घुमाउँदा बाटो बाटोमा बिशेष गरी त्यस वर्ष मानिस मरेका घरबाट गाई, निशान र जात्रालुलाई बाँडन, फलफुल, रोटी वा अन्य परिकार बाँडिने गरिन्थ्यो ।हामी बच्चाहरुको त्यो पहिले पाउन र धेरै जम्मा गर्न लुछाचुडि हुन्थ्यो । घरमा जति नै खानेकुरा भएनी त्यसदिन भिडमा मागेर खाएको जस्तो मीठो र रमाइलो कहिले हुन्थेन । पहिलो दिनको तुलनामा दोस्रो दिनको कार्यक्रम निकै रमाइलो हुन्थ्यो । दोस्रो दिन दुवै हातमा लौरी लिएर दुइ लौरी नाच हुन्थ्यो । तर त्योभन्दा पनि रमाईलो त छोरा मान्छे नै आइमाई बनेर नाचिने मारुनी नाच, रोपाई नाच, भोटेशाला र झयाउरे नाचले जात्रामा निकै रोनक थपिन्थ्यो । त्यतिवेला राजे दाई, निरे, साना मगर भाईहरु केटी बन्दा निकै सुहाएको देखिन्थ्यो तर मलाई भने केटी बनेर नाच्न सहास आएन बरु एक पटक हजुरबा वितेको बर्ष लाहुरेको पहिरनमा बहुरुपी बनेर गएको थिएँ । सिंगारिएको बेला देख्ने केही बाहेक कसैले पनि नचिन्दा खूब रमाइलो लागेको थियो । त्यस दिन आफ्नै आफन्त र साथीहरुलाई खूल बिल्ला हानेर हँसाएको सम्झना अझै ताजा छ ।

हामी विस्तारै त्यस क्षेत्रको रैथाने भैसकेपछि त्यो जात्रा हाम्रा लागि निकै प्रिय र अभिन्न बनिसकेको थियो । कुनै पनि वर्ष हामी त्यो जात्रा छुटाउदैनथ्यौं । त्यहि माथि मलाई खूब राम्रो नाच्छ भनेर हौसला दिने समुह निकै ठूलो बनिसकेकोले त्यो दई दिन पुरै नाचिन्थ्यो । खटिन्थ्यो पनि । जब मैले २०४७ सालमा एसएलसी दिएँ । तब म केही समयका लागि फुर्सदी भएँ र गाउँमा नियमित बस्न पाउने भएँ । उमेरले १६ वर्ष पनि नपुग्दै मलाई गाँउमा केही गर्न पर्छ भन्न् सोचले सताउन थाल्यो । गोरखा बजारतिर छहरे क्लब, पृथ्वी सांस्कृतिक परिवार लगायत धेरै पुराना कल्बहरु सक्रिय थिए । सायद त्यसैको प्रभाव होला मैले नै नाम जुराएर प्रगतिशील यूवा क्लब खोल्ने निधो भयो । त्यतिवेलाका मेरा दमली निरन, नारायण, प्रकाश, अमृत, गोविन्द, राजु शाही, परशुराम, राजाराम, मने,निरे लगायतका साथीहरु मिलेर त्यसै वर्ष तिहारमा भैलो खेली केही रकम जोहो गरी क्लबबाट विभिन्न कार्यक्रम गर्न थाल्यौ । यस कल्बमा शान्ति भाउजु, रसु, हिमाली दिदी, सयदा मिया लगायतका तत्कालीन अवस्थामा सतिपिपलमा रहेका सबैको निकै सहयोग रहयो । हामीले त्यतिवेला विरामी ओसार्न स्टेचर र मइन्टोल किनेका थियौं । सदरमुकामसम्म विरामी पुरयाउन निकै असहज थियो । जतिवेला कल्बका साथीहरुले एकदिनमा दश जनासम्म पनि विरामी र सुत्केरी ओसार्नु भएको घटना दिमागमा अझै ताजा छ । अझ रोचक कुरा त ती साथीहरुले बोकेर अस्पताल पुराएर जन्मेका वच्चाहरु अहिले पच्चीस नाघिसकेका छन् । तर धेरैलाई यस कुराको खासै जानकारी समेत छैन । हामीले कल्बबाट गाईजात्रामा बजाउने मृदुंगा र अन्य बाध्य सामाग्री पनि किन्यौ । सबै साथीहरुले कल्बले गाईजात्रा निकाल्न पर्छ भन्न थाले । सायद २०४९ सालतिर होला हामीले सतिपीपल चोकबाट भब्य रुपमा गाइजात्रा निकाल्यौं । मेरो सोच र योजनामा परम्परागत गाइजात्रामा आधुनिकता मिसाएर निकालिएको र खास समुदाय वा परिवार विशेषले निकाल्ने जात्रा कल्बले निकाल्दा चर्चाको विषय पनि बन्यो । प्रगतिशील युवा क्लबको ब्यानर, सवै सहभागीले त्यही लेखेको ब्याच शरिरमा बाँधेर हातमा विभिन्न रंगको रिबन, रंग लगाएको लौरी लिएर निकालिएको त्यो जात्राले एक किसिमको हलचल नै ल्यायो ।

यसै वीचमा क्लबमा सतिपीपल नजिक गैरीकूवाका विष्णुु, दीपक, राजे लगायतका केही सक्रिय साथीहरु थपिनु भयो । सायद पहिलो बर्ष घरघरमा जात्रा लैजाँदा गैरीकुवा पुग्न ढिला भएको वा यस्तै निहुँमा क्लब नै टुक्रिने स्थिति भयो । हामी त्यतिवेला देखि नै निकै समझदार थियौ । हामीले सल्लाह र सहमति मै कल्बका केही सामान गैरीकूवाका मित्रहरुलाई दियौं । उनीहरुले पनि कल्ब घोषणा गरे । फुटवल खेलदेखि सबै कुराहरुमा हाम्रो निकै समन्वय र सहकार्य थियो । त्यस माथि यताको अध्यक्ष म र उताको अध्यक्ष दीपकजी दुबैले निकै शान्त र भलादमीको इमेज बनाइसकेका थियौ । सबै राम्रै चलेका थियो । तर तेस्रो बर्ष गैरीकुवाबाट नि गाईजात्रा निकालियो । हामीले पनि निकाल्यौं । एकदुइ जना युवा जोसका साथीहरुको मनमा बिद्राह रैछ । त्यो हामीले भेउ पाएर सकेसम्म जात्रा नजुदाउने दीपकजी र मेरो सहमति भाको थियो । हाम्रै आँगन र चोकको फराकिलो भागमा हाम्रो टोली नाचिरहेका थिए । उता गैरीकुवाको टोली पनि खूब जोशका साथ बाजा बजाउँदै उफ्रदै आए । मैले सकेसम्म हाम्रो टोलीलाई अलिपर राखेर उनीहरुलाई बाटो छोडन मेसो मिलाउँदै थिए । सायद रक्सी पनि खाएका थिए केही बुजु्रकहरुले अनि केहीको ब्यक्तिगत रिसिइवी समेत रैछ क्यार नाच्न ल्याको लौरीले नै हानाहान परी हाल्यो । साना साना बच्चाहरुको पनि भिड रहेको ठाँउमा भागाभाग र कुटाकुट पर्न थालेपछि गाइजात्रा माथि अर्काे गाइजात्रा थपियो । सबै आफनै नजिकका नातेदार र चिनेका साथीभाई कोही पराय थिएनन् । तैपनि एकछिन त डरलाग्दो अवस्था पो सृजना भयो । दईचार जनाको धकेलाधकेल र अलि बलका घमण्ड गर्नेहरुले राम्रै रामधुलाई भेटे । केहीको सामान्य चोट लाग्यो । बच्चाहरु भागे । तर मलाई अचम्म लागेका कुरा चाहिं म वीचवीचमा दुबै पक्षलाई सम्झाउँदै जान्थे, म यताको नेता भएकोले मलाई कुटछन होला भनेर आमा दिदि,भाउजुहरु कोलाहल गर्दै पछि आउनु हुन्थ्यो तर मलाइ कसैले पनि छुन्थेन । मलाई म भन्दा कम उमेर समुहका सबैले राजनदाई भन्थे र पाकाले राजनबाबु । सबैका टाउको कम्तीमा एक टवाक लाठी बर्षे पनि मलाई कसैले पिटेनन् । भाग्यवस त्यतिवेला आमा दिदी बहिनीको ठूलो संख्या रहेकाले उनीहरु नै रण मैदानमा उत्रेर सम्हाल्न सकेकोले त्यो आकस्मिक झडपबाट ठूलो क्षति भएन ।

सोच्दै नसोचेको घटना भयो । केही छिनमा साम्य पनि भयो । दीपकजी र मैले जात्रा नरोक्ने बिषयमा सहमति गरयौं । गैरीकुवातिरबाट आउने जात्रालु देख्दैमा खाइलाग्दा बलिया र आँटिला भएकाले सतिपीपलकाले दोष लगाए । बच्चा आइमाइ माथि हातपात भाको भनेर पुलीस पनि आयो । हामी दुवै पक्षबाट केही साथीहरु आफै पुलीस चौकीमा पनि पुग्यौं । हामीलाई सम्झाउने इनिस्पेक्टरको अहिले नाम सम्झन्न । तर मेरो र दीपकजीको संबाद सुनेर उहाँ अच्चम्ममा पर्नु भयो सायद । हामी वीस वर्ष नकाटेका युवाहरु झगडालुको रुपमा पुगेको भए पनि हजुर हजुर लगाएर कुरा गरिरहेका थियौं । एकअर्कालाई बढि दोष लगाउनभन्दा पनि व्यवस्थापनका कमजोरीको बारेमा छलफल गरिरहेका थियौं । अब आइन्दा त्यस्तो गल्ति नदोहोरयाउने सहमति सहित त्यो बर्षको जात्रा सम्पन्न गरेका थियौं । पछि यो सांस्कृतिक पर्व भएकोले कल्बबाट गर्नभन्दा समुदायबाटै गर्नु उपयुक्त हुने निश्कर्षमा पनि म पुगेको थिएँ । ती सबै साथीहरुवीच त्यस अघि र पछि कहिले पनि नराम्रो भएको छैन । समय र परिस्थितिले हामी गाउँबाट तितरवितर भएपनि हामीवीच अगाध माया र सद्भाव कायमै छ ।

राजनविक्रम थापा - गोरखा सतिपीपल, हाल काठमाडौं

 

Ad

सम्बन्धित समाचारहरु

देश चलाउने जिम्मेवारी नयाँ पुस्तालाई दिइयोस सरकार !

देश चलाउने जिम्मेवारी नयाँ पुस्तालाई दिइयोस सरकार !

कृष्ण साउद । अब देश चलाउने जिम्मा युवा पुस्ता लाई दिनुपर्छ समपूर्ण लिडर हरु मिलेर । समाजको सबैभन्दा गतिशील पुस्ता भनेको नै युवा हो । उसको सहभागिताविना देशको जीवन मेरुदण्डविनाको मानव शरीरजस्तै हो । यसर्थ, अब देश चलाउने जिम्मेवारी नै युवा पुस्ता लाई हस्तान्तरण गर्नुपर्छ। न यो देश मा रोजगारी छ नत सबै युवा हुरु खाडि मुलुक मा छिर्न बाध्य भइरहेका छन् ।

'यदि कम्युनिस्ट बन्ने हो भने बिचारको कुरा गर्नुहोस'

'यदि कम्युनिस्ट बन्ने हो भने बिचारको कुरा गर्नुहोस'

कम्युनिस्ट पार्टीको आत्म भनेको बिचारधारा हो । कम्युनिस्ट भाष्यमा त्यो बिचारधारा भनेको 'मार्क्सवाद लेनिनवाद हो ।' नेपालमा राज्य संचालनको प्रक्रियामा सामेल भएका कम्युनिस्ट पार्टीहरुमा यो बिचारधाराको थोरै अंश पाउन पनि गाह्रो छ । अत: नेकपा एमाले, नेकपा माओवादी, प्रस्तावित नेकपा एस जुनसुकैको भविस्य दाउमा छ, कसैले फुर्कनु पर्दैन। जब नागरिकहरु बिस्तारै सचेत हुन्छ्न, उनिहरुले पार्टीमा बिचारधारा खोज्दछ्न ब्यक्ति वा ब्रान्ड होइन। ब्रान्डले कम्युनिस्ट पार्टी चल्ने भए अहिले पनि प.बगालमा भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीले शासन गरीरहेको हुन्थ्यो र सोभियत युनिएन ज्युंदै हुन्थ्यो ।

Ad

प्रतिक्रिया दिनुहोस