# भर्खरै
Namaste Icon
Ad

बचत तथा ऋण सहकारीमा स्थिरीकरण कोष

बचत तथा ऋण सहकारीमा स्थिरीकरण कोष
शिवजी सापकोटा, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत - नेफ्स्कून

सन् १९९५ मा UN (संयुक्त राष्ट्र संघ) को सामाजिक परिवर्तनको लागि कोपनहेगनमा बसेको विश्व शिखर सम्मेलनले सहकारीहरुले People-centre-approach बाट विकास गर्न सक्छन् भन्ने निष्कर्ष निकाली सहकारीहरुले नै देशको उत्पादनमा वृद्धि, न्यून जीवनस्तर भएका व्यक्तिहरुको आर्थिक क्षमतामा वृद्धि, बजारीकरणका अवरोधहरुको अन्त्य, विश्वव्यापीकरण र द्वन्द्वले प्रभावित क्षेत्रमा पूनर्निमाण तथा पुनर्एकतामा ठूलो भूमिका खेल्न सक्ने विषयमा जोड दिएको थियो । यसै सन्दर्भमा "Cooperative Enterprises Build a Better World" भन्ने नारालाई आत्मसात् गर्दै २०१२ लाई अन्तर्राष्ट्रिय सहकारी वर्षको रुपमा समेत विश्व समुदायले भव्य संकल्पका साथ मनाएकोछ ।

US Overseas Co-operative Council-2007 का अनुसार देशमा प्रतिव्यक्तिको आयमा वृद्धि सु–शासन, मानव तथा संघ/संस्थाहरुको क्षमतामा परिवर्तन भए मात्र देशले गति लिन सक्छ र मात्र विदेशी अनुदान विना नै देशको आर्थिक विकास दीर्घकालिन हुन् सक्छ । यीनै तथ्यलाई अघि सारी नेपालका बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाहरुले पनि देशलाई आत्मनिर्भर उन्मुख बनाउन आर्थिक विकासलाई दीर्घकालिन र दीगो बनाउन सु–शासन, मानव क्षमतामा वृद्धि तथा संघसंस्थाहरुको क्षमतामा परिवर्तनका निम्ति जोड दिइरहेका छन् ।

सहकारी, व्यक्तिको आर्थिक प्रगति र समृद्धिका लागि गरिने सहकार्य, सहकारी सिद्धान्तमा आधारित पूँजिको परिचालन मार्फत समृद्ध समाज र राष्ट्र निर्माणको लागि गरिने ऐक्यवद्धता र आपसी सहयोगको नमूना हो ।

बचत तथा ऋण सहकारी जसलाई विश्वमा साकोस वा क्रेडिट यूनियन भनेर चिनिन्छ, समुदायका व्यक्तिहरुको आर्थिक, सामाजिक र साँस्कृतिक क्षेत्रमा प्रत्यक्ष भूमिका निर्वाह गरी व्यक्तिलाई व्यावसायिक बनाउने अवधारणाको पुष्ट्याई हो बचत तथा ऋण सहकारी । नेपालमा यतिखेर ३४ हजार भन्दा बढि सहकारीहरु गठन भएकोमा ५०% भन्दा बढी आर्थिक कारोबारमा संलग्न रहेको र प्रत्यक्ष रुपमा ६० लाख भन्दा बढी व्यक्तिहरुले सहकारी मार्फत जीवनयापन तथा आर्थिक उपार्जनको माध्यम बनाएकाछन् । रोजगारीको अवसर सृजनागरी मानवश्रोतलाई यो मुलुकमै रही समुदायको सेवा गर्ने मौका दिएकाछन् ।

यसरी हेर्दा सहकारी यसमा पनि विशेष गरी बचत तथा ऋण सहकारीहरुले नेपालको सहकारी अभियानको नेतृत्व लिँदै नीति निर्देशित, सुसंगठित र सुशासन कायम राख्दै एशियाली क्षेत्रमा र समग्र विश्व क्षेत्रमा समेत आफ्नो छवि कायम राख्न सफल भएको विद्यमान अवस्थालाई हेर्दा नेपालमा बचत तथा ऋण सहकारी आन्दोलनले प्रजातान्त्रिक वातावरण बीच रही वास्तवमै उल्लेख्य प्रगति गरेको पाइन्छ ।

नेपालमा संस्थागत सहकारीताको अवधारणालाई अझ स्पष्ट पार्ने जमर्को गरी वि स २०४५ सालमा सहकारीता भन्दा अघिको सहकारीको अवस्था देखि दीगो र सुदृढ बचत तथा ऋण सहकारीहरुको परिकल्पना लिई स्थापित नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रीय सहकारी संघ लि (नेफ्स्कून) ले सन् २०१२ को अवसर पारेर सम्पूर्ण वित्तीय सहकारीहरु आर्थिक क्षेत्रको परिधि भित्र कार्य गर्ने भएकाले हरदम जोखिममा रहने यथार्थलाई स्मरण गराउँदै, सचेत गराउँदै समुदायको वित्तीय समाधानको केन्द्रको रुपमा बचत तथा ऋण सहकारीहरुलाई स्थापित मान्यताको छवि कायम राख्न आर्थिक संकट व्यवस्थापनका लागि नेफ्स्कूनको अगुवाईमा स्थिरीकरण कोषको स्थापना गर्ने अनुमति साधारण सभाबाट प्राप्त गरिसकेको र यो व्यवस्था सहितको संघको विनियम सहकारी विभागले स्वीकृत गरिसकेको अवस्था छ । हाल जारी नयाँ ऐनले समेत सहकारीको सुरक्षाको लागि स्थिरीकरणकोषको बचत तथा ऋण सहकारी केन्द्रीय संघमा रहने व्यवस्था गरेकोछ ।


स्थीरीकरण कोष किन ?

वचत तथा ऋण सहकारी संस्थाहरु अन्तराष्ट्रिय सहकारी मुल्य मान्यता र सिद्धान्तमा आधारित आफ्ना सदस्यहरु संग आर्थिक कारोवार गर्ने व्यवसायिक संस्था भएकोले त्यस्ता संस्थाहरुको कारोवारमा अत्याधिक जोखिम रहने हुँदा सम्भावित वित्तीय दुर्घटनाहरुको पूर्व रोकथाम गर्दै सदस्यहरुको बचतको सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन सदस्यहरुकै लागत सहभागितामा नियमित अनुगमन तथा सुपरीवेक्षण गरी आन्तरिक सुशासनकायम गर्दै सदस्य संस्थाहरुलाई व्यवस्थापकीय रुपमा सक्षम वनाइ समुदायमा आधारीत दिगो संस्थागत विकास गर्न गराउन, संघले विश्वमा सफल सहकारी व्यवस्थापन भएका देशहरुको अभ्यासलाई आधार बनाई यस कोषको परिकल्पना गरेको हो ।

विशेष गरी स्थिरीकरण कोषको स्थापना मार्फत, बचत तथा ऋण सहकारीहरुको,
क) नियमित अनुगमन गरी वित्तीय कारोवारलाई अनुशासित र सुरक्षित बनाउने ।
ख) नियमित रुपमा प्रशिक्षण सञ्चालन गरी सहकारीहरुको व्यवस्थापकीय क्षमता सुदृढ बनाउने ।
ग) तरलता अभाव र असल वित्तीय सुचकांक निर्माणमा सरल ऋण उपलब्ध गराई वित्तीय संकटबाट जोगाउने ।
घ) स्वनियमनलाई सहकारी पद्धतिको रुपमा विकास गरी आन्तरिक सुशासन प्रभावकारी बनाई साख अभिबृद्धि गर्ने ।
ङ) सदस्यहरुको वचतलाई सुरक्षित गर्ने प्रविधिहरुको विकास गरी वचत तथा ऋण सहकारी संस्थाहरु प्रति समुदायको आस्था तथा दृढ विश्वास कायम राख्न प्रयत्नशिल रहनेछ ।


स्थीरीकरण कोषमा कस्ता संस्थाहरुले सहभागी हुन पाउँछन् ?

बचत तथा ऋणको कारोबार गर्ने सहकारीहरुले यस कोषमा भाग लिन पाउनेछन् यो केन्द्रीय संघको आवद्धताको लागि अनिवार्य पनि हो । संस्थाको वित्तीय अवस्थाको मजबुतिको प्रत्याभूति समुदायमा प्रदान गर्न र संस्था आफैं आर्थिक संकटको अवस्थाको सामनाको लागि निश्चिन्त रहन केन्द्रीय संघमा रहने स्थिरीकरण कोषले आफ्ना सदस्यहरुको रक्षकको रुपमा कार्य गर्दछ । यस कोषको प्रभावकारी स्थापना र कार्यान्वयन पश्चात केन्द्रीयसंघले निक्षेप सुरक्षण नीतिलाई अघि बढाउनेछ ।


स्थीरीकरण कोषको उपयोग

केन्द्रीय संघमा जम्मा भएको स्थिरीकरण कोष प्रत्येक सदस्य संस्थाहरुको जोखिम न्यूनिकरणका लागि स्थापित कोष रहेको र कुनै पनि बेला सदस्य संस्थाहरुको वित्तीय सन्तुलनमा विचलन ल्याई सामना गर्नुपर्ने सम्भावित खतरालाई मध्यनजर गरी संघले यो कोषको उपयोगलाई दुई भागमा विभाजन गर्नेछ ।

१) नियमित अनुगमन र प्राविधिक सेवा : स्थिरीकरण कोषमा सहभागी संस्थाहरुले सञ्चालनका लागि पुरा गर्नुपर्ने मापदण्ड, विद्यमान ऐन, नियमको परिपालना, विनियम अनुरुपका क्रियाकलापहरु र विश्व स्तरमा भएका वित्तीय सुचकहरुको व्यवस्थापन साथै वास्तविक वित्तीय व्यवस्थापनको प्रत्याभूति गर्न संघले आफ्नो स्थिरीकरण कोषका कर्मचारीहरुबाट नियमित स्थलगत र गैरस्थलगत अनुगमन गरी संस्थाको समग्र प्रतिवेदन मासिक रुपमा तयार गरी सम्बन्धीत संस्थालाई ७ दिन भित्र सुझाब सहित पेश गरी वित्तीय स्थीरता कायम गराउनेछ ।

२) जोखिम बापतको क्षतिपूर्ति : यसरी नियमित अनुगमन, वित्तीय प्रक्ष्येपण र जानकारीहरुको सघन अध्ययन र समाधानका उपायहरुको खोजी गर्दा गर्दै पनि तरल वित्तीय बजारको कारणले गर्दा साकोसको वित्तीय कारोबार आंशिक वा पूर्ण धरासायीको स्थीति सृजना भएमा केन्द्रीय संघले क्षति वा नोक्सानीको अध्ययन गरी घाटा भएको अवस्था रहेमा अघिल्लो वर्ष सम्मको नाफाले कायम गरेको जगेडाकोषको रकम घटाई नपुगेको घाटा रकम जति हुन्छ त्यो रकम संघले स्थिरीकरण कोष मार्फत सरल तथा सुलभ ऋणको रुपमा उपलब्ध गराउने छ ।

त्यसैले यो एकतर्फि सहयोग होईन लागत सहभागितामा स्थापित जोखिम न्यूनिकरण गर्ने उपायको खोजी हो । स्थिरीकरण कोषलाई वित्तीय सहकारीको सुरक्षा कवचको रुपमा संस्थागत रुपमा प्राप्त उपलब्धीमा सहभागिता जनाई जोखिम न्यूनिकरणका लागि एकाकार हुनु आजको प्रमुख आवश्यकता हो ।

(शिवजी सापकोटा, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत - नेफ्स्कून)

सम्बन्धित समाचारहरु

संघको निर्वाचनमा देशलाई माया गर्नेहरु अब राजनीतिमा आउनुपर्छ

हामी नेपाली यति फुर्सदिला छौं कि हामीलाई राजनीति भन्दा अन्यतर्फ कुनै पनि सोच हुदैन् । चिया पसलमा राजनीति, गाउँघर मेलापात जादा नि राजनीति, वनपाखा गाई बाख्रा चराउन जादा नि राजनीति, स्कुल कलेजहरुमा राजनीति, कार्यलयहरुमा राजनीति, बस्दा राजनीति, उठ्दा राजनीति अनि मर्दाको मलामि र जन्तिसम्म राजनीतिकै चर्चा परिचर्चा हुन्छ हाम्रो नेपाली समाजमा ।

बालेन शाहले नयाँ र सुनौलो इतिहास रच्नुहुनेछ

बालेन शाहले नयाँ र सुनौलो इतिहास रच्नुहुनेछ

राकेश कुमार शर्मा ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस