जातीय विभेदको सिकार हुनुपरेको तितो यथार्थ सुनाउँदै कार्यक्रममा नै भक्कानिइन् बिना विक

दर्पण दैनिक २२ जेष्ठ २०८१,०७:५७
post

सोलुखुम्बु । महिला मानवअधिकार रक्षकहरूको जिल्ला सञ्जाल सोलुखुम्बुकी अध्यक्ष बिना विक जातीय विभेदको सिकार हुनुपरेको तितो यथार्थ सुनाउँदै एक सार्वजनिक कार्यक्रममा नै भक्कानिइन् । राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोग शाखा कार्यालय खोटाङले सदरमुकाम सल्लेरीमा केही दिनअघि आयोजना गरेको ‘सोलुखुम्बुको मानवअधिकारको अवस्था’ विषयक अन्तरक्रियामा अध्यक्ष विकले आफू समाजमा शिक्षित भनिएकाहरूबाटै विभेदमा परेको अनुभव सुनाउँदै भक्कानिएकी हुन् । 


केही समय पहिले एउटा कार्यक्रममा जिल्लाको पञ्चन क्षेत्र पुग्दा आफूलाई दलित भएका कारण रातभर घरबाहिर राखिएको अनुभव सुनाउँदै उनले भनिन्, ‘मानवअधिकारको क्षेत्रमा कार्यरत म आफैँ शिक्षित भनिएकाबाटै विभेदमा परें, त्यो दिन अरू सबैलाई घरभित्र बसाए पनि मलाई प्रवेश दिइएन । मलाई त्यो रात दलानमै बसेको पीडाले अहिले पनि पोलिरहेको छ ।’


नेचासल्यान घर भएकी उनले गाउँमा हुने हरेक विवाह, प्रतबन्ध, पूजापाठमा टीका लगाउँदासमेत विभेद हुने गरेको सुनाइन् । ‘समाज सभ्य र शिक्षित हुँदै छ भनिन्छ, त्यो सहरमा होला तर हामीकहाँ त अहिले पनि उस्तै अवस्था छ’, विकले प्रश्न गरिन्, ‘अझै कति भोग्नुपर्ने हो जातीय विभेद र अपमान ?’


सोलुदूधकुण्ड नगर कार्यपालिका सदस्यसमेत रहेका दलित अधिकारकर्मी निरकुमार नेपालीले संविधान र मुलुकमा छुवाछूत मुक्तिको कुरा गरिए पनि अझै व्यवहार लागू नभएको गुनासो गरिन् । नेपालीले भनिन्, ‘संविधान र कानुनले त धेरै कुरा बोलेको छ । जातीय विभदलाई कानुनी तथा सामाजिक अपराधसमेत भनिएको छ तर हामीले सहजरूपमा बाटोमा समेत हिँड्न पाउँदैनौँ । झन् घरमा मात्रै होइन, सार्वजनिक ठाउँमा पनि विभेद भोग्नुपरेको छ ।’
राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोग खोटाङका प्रमुख उपसचिव गीता दाहालले सर्वोच्च शिखर सगरमाथा भएको जिल्लाका शिक्षित ठाउँमै जातीय विभेद हुनु लज्जास्पद भएको बताइन् । ‘सोलुखुम्बु सर्वोच्च शिखर सगरमाथा भएको जिल्ला हो, यहाँ विश्वका विकसित भनिएका देशहरूबाट समेत सयौँ मान्छे आउँछन्, त्यसैले पुरातनवादी सोच र सामाजिक विकृतिहरू कायमै हुनु दुःखद् कुरा हो । यसलाई परिवर्तन गर्न जरूरी छ’, उनले भनिन् । 


जातीय, लैंगिक र अन्य गलत सामाजिक प्रथा परम्पराका कारण जिल्लामा समग्र मानवअधिकारको अवस्थामाथि नै प्रश्न खडा भएको दाहालको भनाइ छ । ‘छुवाछूतजस्ता सामाजिक तथा कानुनी अपराधका कारण मानवजअधिकार संरक्षमा चुनौती छ । कुनै एक व्यक्ति वा निकायले नभई सबै तहतप्काबाट विभेदविरूद्ध सामाजिक जागरणका लागि योगदान गर्न जरूरी छ । यस्ता कार्यमा मानवअधिकार आयोग सहकार्य गर्न तयार छ’, उनले भनिन्, ‘अहिलेको अवस्थामा कुनै पनि प्रकार सामाजिक विभेद कानुनले वर्जित गरेका छन् । त्यसको परिपालना नभए कानुनी कारबाहीको दायरा उभ्याउन पनि सबै जागरूक बन्नुपर्छ ।’


नेपालमा कानुनतः छुवाछुतको अन्त्य भएको करिब ६ दशक भइसकेको छ । छुवाछुतलाई दण्डनीय फौजदारी अपराधका रूपमा परिभाषित गरी जातीय भेदभाव तथा छुवाछुत (कसुर र सजाय) ऐन, २०६८ प्रचलनमा आएको पनि १३ वर्ष भइसकेको छ । २०६३ को अन्तरिम संविधानको धारा १४ ले गरेको जातीय विभेदविरुद्धको मौलिक हकलाई नेपालको संविधान, २०७२ ले अझै परिष्कृत रूपमा परिभाषित गरेको छ । 


संयुक्त दलित एकता समाजका अध्यक्ष कान्छाबहादुर विश्वकर्मा कानुनले अपराध र राज्यले छुवाछुतमुक्त राष्ट्र घोषणा गरे पनि व्यवहारमा कार्यन्वयन हुन नसकेकामा खेद प्रकट गरे । 
राजनीतिकर्मी नरेन्द्र थापा मगरले पनि छुवाछुत मानव सभ्यताका लागि कलंक भएकाले यसको अन्त्यका लागि सामूहिकरूपमा पहल गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।


जिल्लाका धेरै अधिकारकमीहरू छुवाछुत अन्त्यका लागि स्थानीय प्रहरी प्रशासनबाट समेत पर्याप्त सहयोग नपाएको गुनासो गर्छन् । खड्गबहादुर हिङ्माङले अब राज्यका निकायसहित सरोकार भएका सबै मिलेर सामाजिक तथा सबै प्रकारका जातीय विभेद अन्त्यका लागि एकसाथ अगाडि बढ्नुपर्ने धारणा राखे । 


‘विभेद अपराध हो भन्ने विषय कानुनमा उल्लेख भए पनि यसको कार्यान्वयनमा सबै लागेमा समाज विभेदमुक्त हुन सक्छ । त्यसैले राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोग सबैसँग मिलेर कानुन परिपालनाका लागि सहकार्य गर्न तयार छ’, खोटाङका मानवअधिकार अधिकृत दिपेश बस्नेतले भने । 
 

सम्बन्धित खबर

post

डिल्लीराम खनाल पक्राउ

५ फाल्गुन २०७९,१३:२१
post

आज मगर एकता दिवस

१५ फाल्गुन २०७९,०९:१८
post

अछाम र काभ्रेमा भूकम्प

२१ फाल्गुन २०७९,११:३४
post

कतारकी राजकुमारी म्याग्दीमा

२२ फाल्गुन २०७९,१६:०५
post

एसएसपी पाल निलम्बित

१ असार २०८०,१४:०४
post

एमाले नेता यादव पक्राउ

१ श्रावण २०८०,१२:०५
post

पत्रकार एलिजाको मृत्यु

६ भाद्र २०८०,१९:३७
post

त्रिशूलीमा गाडी खस्यो

२ माघ २०८०,०७:०४
post

रहेनन् ‘भेलु बाजे’

२० बैशाख २०८१,२०:५५

प्रतिक्रिया गर्नुहोस्

प्रतिक्रिया गर्न लग इन गर्नु होस्: